سنجد :

سنجد Elaeagnus angustifolia L.
به فارسي بطور كلي ««سنجد»» ولي در مناطق مختلف ايران داراي نامهاي محلي است، در كردستان آن را ««سر ين چك»»، در آذربايجان ««ايده- ايكده»» در اطراف تهران ««پستانك»» و در اصفهان ««غبيده بادام»» گفته مي شود. در كتب سنتي با نامهاي ««چوب دانه، نٌقد، بٌل»» نامبرده شده است. به فرانسوي Eleajne و به زبان عوام در فرانسه chalef و به انگليسي deaster و Bohemian oleaster و Russian olive گفته مي شود. درختچه يا درختي است كه از خانواده Elaeagnaceae و از جنس Elaeagnus مي باشد.
مشخصات 
درخت سنجد كه بصورت درختچه بزرگ يا درخت كوچكي ديده مي شود داراي برگهاي بيضي شكل نيزه اي است روي برگها نقره اي كبود و پشت آن نقره اي است. گلهاي آن كوچك زرد رنگ معطر با عطر قوي كه بوي آن تا فاصله زيادي منتشر مي شود و اغلب ايجاد حساسيت مي نمايد. ميوه آن به شكل و ابعاد زيتون، گوشتدار، پوست نازك ميوه به رنگ قرمز نارنجي و گوشت آن سفيد نخودي با طعمي كمي شيرين و قابض و قابل خوردن است. درخت سنجد در اغلب مناطق معتدل و در سراسر ايران مي رويد و اطراف تبريز زياد است.
تركيبات شيميايي 
از نظر تركيبات شيميايي در پوست آن آلكالوئيد الدآگنين و يك آلكالوئيد چسبناك روغني ديگر وجود دارد و از اعضاي گياه و گل آن كمي اسانس روغني جدا گرديده است.
خواص-كاربرد
در هند از روغن هسته آن لعوق يا شربت غليظي درست مي كنند كه در نزله ها و التهاب غشاهاي مخاطي همراه با ترشح، همانند موارد زكام و همچنين در موارد عفونتهاي برونشها مصرف مي نمايند. در اسپانيا از شيره گل سنجد براي قطع تبهاي مهلك و خطرناك استفاده مي شود.
ميوه سنجد از نظر طبيعت طبق نظر حكماي طب سنتي سرد و خشك است و از نظر خواص عقيده داشتند كه مقوي و مفرح است و براي سرفه هاي گرم، مفيد است و قابض و مدر و مقوي معده و قوه ماسكه است. قي و آشفتگي را تسكين مي دهد و صفرا را قلع و قمع مي نمايد و مانع ريختن مواد به معده مي شود. سنجد خصوصاً خام آن براي بند آوردن اسهال نافع است. مقدار خوراك آن تا 50 عدد مي باشد. گل سنجد طبق نظر حكماي سنتي گرم و خشك و خيلي معطر است. از نظر خواص جوشانده يا دم كرده آن براي بيماريهاي دماغي مانند فلج و كزاز و همچنين براي قلب و زخمهاي ريوي و تنگي نفس مفيد است و براي تقويت معده و كبد و باز كردن گرفتگيها و تحليل گاز و نفخ و استسقا و يرقان نافع مي باشد. مقدار خـوراك از گل آن 5 گرم است كه بصورت دم كرده يا جوشانده مصـرف مي شود.

هوشنگ كرمي افزود متاسفانه ميوه سنجد نزد مردم همدان جزء ميوه هاي درجه يك و حتي دو محسوب نمي شود و سطح زير كشت آن در كل استان 87 هكتار است و ميزان توليد ميوه سنجد ساليانه در حدود 70 تن مي باشد ، لازم به ذكر است عملكرد درخت سنجد در هر هكتار در همدان 805 كيلو گرم مي باشد .

وي اضافه كرد: چوب اين درخت مي تواند در صنايع چوب و به ويژه در صنايع ظريفه چوب، نقش موثر و اقتصادي داشته باشد . از نظر اكولوژي هم چون اين درخت دامنه بردباري بسيار وسيعي دارد ، به ويژه در كشورهاي نسبتا خشك مانند ايران مي تواند از نظر ايجاد پوشش گياهي ، جلوگيري از حركت ماسه هاي روان و استفاده از ميوه و ساير اندام ها بعنوان دارو نقش بسيار چشمگيري داشته باشد .

وي خاطر نشان كرد : خواص دارويي ميوه سنجد از ساليان دور نزد اطبا سنتي استان همدان شناخته شده بود و اين ميوه در عطاري هاي قديمي همواره در درمان برخي بيماري ها به بيماران توصيه مي شد .

وي ادامه داد : در بين گياهان بي شمار كه روي كره زمين مي رويد ، درخت سنجد به دليل اينكه به صورت انبوه رشد نمي كند و وسعت انتشار آن نسبتا محدود است ، در مقايسه با گياهان و درختان ديگر ، كمتر مورد توجه قرار گرفته و تا 40 سال اخير نسبتا ناشناخته بوده و در مورد كشت و كار ، ويژگي ها و تركيبات بافت هاي مختلف آن كمتر بررسي به عمل آمده است .

وي بيان كرد : اخيرا نظر دانشمندان گياه شناسي ، تغذيه و دارو شناسي به بررسي آن جلب شده است ، ميوه اين درخت از نظر غذايي و دارويي در سلامت انسان ها نقش موثري دارد . اين گياه داراي مقدار زيادي تانن مي باشد كه مي تواند به عنوان قابض ، بسياري ، بسياري از ناهنجاري هاي گوارشي انسان ها را معالجه نمايد .

 كرمي اضافه كرد : محققان موفق به استخراج و تجزيه گل سنجد شدند كه نتايج اين پژوهش ها بسيار جالب توجه بود ، اسانس گل سنجد داراي خواص آنتي اكسيدان ، ضد سرطان و ضد تب است و همچنين در درمان بيماري هاي قلبي عرقي و التهاب و زخم معده موثر واقع شده است .

وي اظهار داشت : همچنين محققان اعتقاد دارند جوشانده يا دم كرده گل سنجد براي معالجه بيماري هايي مانند فلج ، زخم هاي ريوي و تنگي نفس موثر و معده را تقويت مي كند ، اين جوشانده براي بيماري هاي كبدي ، گرفتگي و گاز معده و نفخ نيز نافع است .

 مسئول امور باغباني جهاد كشاورزي استان همدان افزود : ميوه سنجد حاوي مقدار زيادي قند مونوساكاريد ، گلوكز و فروكتوزاست.البته آزمايشات نشان داده است كه ميزان پروتين در مغز دانه سنجد نسبت به ساير اجزاي ميوه خيلي بيشتر بوده كه اين امر از نظر تغذيه بسيار حائز اهميت است 

وي تصريح كرد : هسته سنجد هم مانند گوشت آن داراي خواص دارويي و غذايي مي باشد و حتي قابليت دارويي و غذايي آن بر اساس تحقيقات انجام شده بسيار بيشتر از خود ميوه است بطوريكه بيش از 90 درصد اسيد هاي موجود در مغزهسته را چربي هاي غير اشباع تشكيل مي دهد و مابقي شامل اسيد لينوئيك و اسيد لينولنيك است كه درگروه چربي هاي اشباع شده طبقه بندي مي شوند و وجودشان براي تغذيه بدن ضروري است و مي توان آنها را در شمار روغن هاي مرغوب به شمار آورد .

 

وي اضافه كرد : درخت سنجد در سراسر ايران در سرتاسر استان ها از جمله كرمانشاه ، لرستان ، آذرباييجان شرقي ميرويد . و از نظر گسترش گاه جهاني هم اين اين گونه را از آمريكاي شمالي ، اروپاي جنوبي ،مزكزي و شرقي ، خاورميانه ، افغانستان و آسياي مركزي و شمالي را مي توان نام برد .در زمان كاشت هسته سنجد حدود 95 درصد از بذر ها سبز مي شوند و در بستر كانت فضاي آزاد مي رويند .

كرمي افزود : ميوه درخت سنجد از نظر گياهي يك شفت به شمار مي آيد كه داراي سه بخش برون بر ، ميانبر و درون بر است. بخش برون بر، پوسته ايي است غشايي با درخششي خاص ، بخش ميانبر آن آردي شكل استكه اطراف هسته را فراگرفته است ، ضخامت و نرمي ميانبر در گونه ها و واريته هاي گياه سنجد بسته به چگونگي شرايط رويشگاهي ، متفاوت است و ضخامت آن از از 3 تا 6 ميلي متر تغيير مي كند ، آرد ميانبر حالت قابض دارد . قسمت ميانبر نيز به صورت چوبي شده است .

  وي گفت : درخت سنجد داراي نامهاي مختلفي در زبان فارسي است كه از اين ميان مي توان به عبيده بادام ، چوب دانه ، نقد ، بل و صرع الكبه اشاره كرد . نام علمي اين درخت

 Eaeagnus angustifolia L

مي باشد كه ازيك واژه يوناني به معناي زيتون و گونه اي بيد گرفته شده است .
www.ake.blogfa.com www.ake.blogfa.com www.ake.blogfa.com